Vasi Ne Demek? Vesayet Nedir, Vasi Nasıl Atanır? (2026)

Vasi, kendi işlerini göremeyen bir kişinin kişiliğini ve malvarlığını korumak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmek üzere mahkemece atanan kişidir. Vesayet ise velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlanan erginlerin devlet denetimi altında korunmasını sağlayan hukuki kurumdur. Vasiyi sulh hukuk mahkemesi atar; vasi kural olarak iki yıl için görevlendirilir ve taşınmaz satışı, dava açma, mirasın paylaşılması gibi önemli işleri ancak mahkeme izniyle yapabilir.

Bu yazıda vasi ve vesayetin ne anlama geldiğini, velayetten farkını, kimlere vasi atandığını, vasi tayininin nasıl yapıldığını, kimlerin vasi olabileceğini, vasinin neleri izin almadan yapabileceğini, vasi ücretini ve vesayetin nasıl sona erdiğini Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümleri ve 2024’te yapılan değişiklikler ışığında açıklıyorum.

Vasi Ne Demek?

Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü kişidir (TMK m. 403). Günlük dilde “vasisi olmak” veya “vasilik almak”, bir yakının adına mahkeme kararıyla yetkili kılınmak anlamında kullanılır.

Vasi, kendi isteğiyle değil, mahkeme kararıyla göreve gelir. Noterden verilen vekâletname vasilik yerine geçmez: vekâlet ilişkisi, sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça vekâlet verenin ehliyetini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer (Türk Borçlar Kanunu m. 513). Bu nedenle alzheimer veya ileri demans gibi durumlarda kalıcı çözüm vasi tayinidir.

Vesayet Nedir? Vesayet Altına Alınmak Ne Demek?

Vesayet; velayet altında olmayan küçüklerin ve çeşitli sebeplerle kendi işlerini göremeyen erginlerin korunması için devletin denetimi altında kurulan bir koruma rejimidir. Vesayet organları vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır (TMK m. 396). Vesayet daireleri iki mahkemeden oluşur (TMK m. 397):

• Vesayet makamı: Sulh hukuk mahkemesidir. Vasiyi atar, vasinin işlemlerine izin verir ve hesaplarını denetler.
• Denetim makamı: Asliye hukuk mahkemesidir. Vesayet makamının kararlarına yapılan itirazları inceler ve bazı önemli işlemlere ikinci bir izin verir.

“Vesayet altına alınmak”, kişinin mahkeme kararıyla fiil ehliyetinin kısıtlanması ve kendisine bir vasi atanması demektir. Kısıtlanan kişiye kısıtlı, kısıtlanması için dava açılmış ancak henüz karar verilmemiş kişiye ise uygulamada kısıtlı adayı denir.

Velayet ile Vesayet Arasındaki Fark

Velayet, anne ve babanın ergin olmayan çocukları üzerindeki kanuni yetki ve sorumluluğudur; kendiliğinden doğar ve mahkeme kararı gerektirmez. Vesayet ise mahkeme kararıyla kurulur ve sürekli devlet denetimi altındadır. Anne ve babası ölmüş veya velayeti kaldırılmış çocuğa vasi atanır (TMK m. 404). Kısıtlanan ergin çocuklar ise kural olarak vesayet altına alınmaz, velayet altında bırakılır (TMK m. 419); örneğin zihinsel engelli bir çocuk ergin olduğunda anne ve babasının velayeti mahkeme kararıyla devam ettirilebilir.

Kimlere Vasi Atanır?

Kanun vesayeti gerektiren hâlleri şöyle sayar:

1. Küçüklük (TMK m. 404): Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.
2. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (TMK m. 405): Bu sebeple işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardıma ihtiyaç duyan veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır. Alzheimer, ileri demans ve zihinsel engellilik bu gruptadır.
3. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim (TMK m. 406): Bu sebeplerle kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratan veya başkalarının güvenliğini tehdit eden ergin kısıtlanır.
4. Hapis cezası (TMK m. 407): 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunla değiştirilen hükme göre, kesinleşmiş hapis cezasının infazı için cezaevinde bulunan ergin kişi isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. Toplam beş yıl veya daha fazla hapis cezasının infazı için cezaevinde bulunan kişi ise isteği olmasa da kişiliğinin veya malvarlığının korunması gerekiyorsa kısıtlanabilir. Değişiklikten önce bir yıl veya daha uzun hapis cezasına mahkûm olan herkes kısıtlanıyordu; bu bilgiyi hâlâ eski hâliyle veren kaynaklara dikkat etmek gerekir.
5. Kişinin kendi isteği (TMK m. 408): Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden ergin, kendi kısıtlanmasını isteyebilir.

Vasi, Kayyım ve Yasal Danışman Arasındaki Fark

Her koruma ihtiyacı kişinin tamamen kısıtlanmasını gerektirmez. Kanun, kısıtlamadan daha hafif iki önlem daha öngörür:

Örneğin hastanede yatan ve acil bir işini göremeyen kişiye temsil kayyımı, uzun süredir bulunamayan kişinin malları için yönetim kayyımı atanabilir (TMK m. 426, 427). Yasal danışman ise dava açma, taşınmaz alım satımı, ödünç verme, bağışlama ve kefil olma gibi işlerde kişinin yanında görüşü alınmak üzere atanır (TMK m. 429). Resmî sağlık kurulu raporunda korumanın kayyım veya yasal danışmanla sağlanabileceği belirtilmişse mahkeme vasi atamak yerine bu daha hafif önlemlerden birine karar verir.

Vasi Tayini Nasıl Yapılır?

Hangi mahkemeye başvurulur?

Vasi tayini için kısıtlanması istenen kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurulur (TMK m. 397, 411). Vesayet işleri çekişmesiz yargı işidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m. 382/2-b-19), basit yargılama usulüne tabidir ve adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-b). Bakımevine, huzurevine veya hastaneye yerleştirilmek yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz (TMK m. 22).

Başvuruyu genellikle eş, çocuklar veya kardeşler yapar. Nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler de görevleri sırasında vesayeti gerektiren bir durumu öğrenirlerse bunu vesayet makamına bildirmek zorundadır (TMK m. 404, 405).

Vasi tayini için gerekli belgeler

• Kısıtlanması istenen kişinin kimlik ve yerleşim yeri bilgileri,
• Varsa sağlık raporları, epikriz ve hastane kayıtları,
• Vasi adayının kimlik bilgileri ve yakınlığını gösteren nüfus kaydı,
• Varsa diğer yakınların vasi adayına muvafakat dilekçeleri,
• Kişinin malvarlığına ilişkin bilgiler (taşınmazlar, banka hesapları, emekli maaşı),
• Dava avukatla açılıyorsa vekâletname.

Dava açılırken maktu harç ve tebligat, bilirkişi ve sağlık kurulu gibi işlemler için gider avansı yatırılır. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin davalarda vekâletnamede özel yetki arandığından (HMK m. 74), vekâletnameye vasi tayini ve kısıtlama yetkisinin açıkça yazılması önerilir.

Resmî sağlık kurulu raporu

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine kararlaştırılabilir (TMK m. 409). Mahkeme kişiyi yetkili bir hastanenin sağlık kuruluna sevk eder. Tek hekimin raporu, yetkisiz kurumlardan alınan raporlar veya dava tarihindeki durumu yansıtmayan eski raporlar tek başına yeterli sayılmaz.

7499 sayılı Kanunla yapılan değişikliğe göre, raporun alınabilmesi için gerekirse kişiden kan ve benzeri biyolojik örnekler alınabilir, gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve kişi hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir; bu karara karşı on gün içinde itiraz edilebilir (TMK m. 409, 436).

Duruşma, karar ve ilan

Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim veya kendi isteği sebebiyle bir kimse dinlenmeden kısıtlanamaz; akıl hastalığı veya akıl zayıflığında ise hâkim rapora göre kişiyi dinleyebilir (TMK m. 409). Kısıtlama kararı kesinleşince kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan edilir; kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilandan önce etkilemez (TMK m. 410, 421).

Vasi tayini ne kadar sürer?

Kanunda bir süre öngörülmemiştir. Süreyi en çok sağlık kurulu raporunun alınma hızı belirler. Belgeleri eksiksiz, yakınları arasında anlaşmazlık olmayan dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilir; kişinin hastaneye götürülemediği veya vasi adayına itiraz edilen dosyalar daha uzun sürer. Acil hâllerde mahkeme, vasi atanmadan önce de geçici önlem alabilir ve kişiye geçici bir temsilci atayabilir (TMK m. 420).

Kimler Vasi Olabilir, Kimler Olamaz?

Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar (TMK m. 413). Haklı sebepler engel olmadıkça öncelik kısıtlanacak kişinin eşi veya yakın hısımlarındadır; yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (TMK m. 414). Kısıtlanacak kişinin veya anne ve babasının gösterdiği kişi de haklı bir engel yoksa vasi olarak atanır (TMK m. 415). Gerekirse birden fazla vasi de atanabilir.

Vasi olamayanlar (TMK m. 418): kısıtlılar; kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler; menfaati kısıtlanacak kişininkiyle önemli ölçüde çatışanlar veya onunla arasında düşmanlık bulunanlar; ilgili vesayet dairelerinin hâkimleri.

Vasiliği kabul etmeyebilecekler (TMK m. 417): altmış yaşını doldurmuş olanlar; bedensel engeli veya sürekli hastalığı sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar; dörtten çok çocuğun velisi olanlar; üzerinde başka bir vasilik görevi bulunanlar; Cumhurbaşkanı, milletvekilleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimler ve savcılar.

Vasiliğe atanan kişi, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde vasilikten kaçınabilir; ilgili olan herkes de atamayı öğrendiği günden itibaren on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir (TMK m. 422). Kaçınma veya itiraz sonuçlanana kadar atanan kişi vasilik görevini yürütmek zorundadır (TMK m. 423).

Vasi Neler Yapabilir, Neleri Yapamaz?

Vasi, vesayet dairelerinin yetkileri saklı kalmak kaydıyla kısıtlıyı bütün hukuki işlemlerinde temsil eder (TMK m. 448). Kısıtlının bakımını ve korunmasını sağlamak, malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek ve önemli işlerde mümkünse kısıtlının görüşünü almakla yükümlüdür (TMK m. 447, 450, 454). Kira gelirlerinin tahsili, kısıtlının maaşından bakım ve sağlık giderlerinin karşılanması, faturaların ödenmesi ve evin olağan bakım onarımı gibi olağan yönetim işleri için ayrıca izin gerekmez.

Vesayet makamının (sulh hukuk mahkemesi) izni gereken işler

TMK m. 462’ye göre şu işler için sulh hukuk mahkemesinin izni gerekir:

• Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması,
• Olağan yönetim dışındaki taşınır ve hakların alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi,
• Olağan yönetimi aşan yapı işleri,
• Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme,
• Bir yıl veya daha uzun süreli ürün ve üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası,
• Kısıtlının bir sanat veya meslekle uğraşması,
• Acele hâllerde geçici önlemler saklı kalmak üzere dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato,
• Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri,
• Borç ödemeden aciz beyanı, hayat sigortası ve çıraklık sözleşmesi,
• Kısıtlının bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi ve yerleşim yerinin değiştirilmesi.

Ayrıca denetim makamının (asliye hukuk mahkemesi) izni gereken işler

TMK m. 463’e göre şu işlerde sulh hukuk mahkemesinin izninden sonra asliye hukuk mahkemesinin de izni gerekir: evlat edinme veya evlat edinilme; vatandaşlığa girme veya çıkma; bir işletmenin devralınması veya tasfiyesi ve önemli sermayeyle şirkete ortak olunması; ömür boyu gelir ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri; mirasın kabulü, reddi veya miras sözleşmesi; küçüğün ergin kılınması ve kısıtlı ile vasi arasında sözleşme yapılması.

Vasinin hiç yapamayacağı işler

Kısıtlı adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır (TMK m. 449). Gerekli izin alınmadan yapılan işlemler, kısıtlının vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmündedir ve kısıtlıyı bağlamaz (TMK m. 465).

Vasi ev satabilir mi?

Ancak kısıtlının menfaati gerektiriyorsa ve mahkeme izniyle satabilir. Satış, mahkemenin görevlendireceği kişi tarafından vasi de hazır olduğu hâlde açık artırmayla yapılır ve ihale mahkemenin onayıyla tamamlanır; onay kararının ihale gününden itibaren on gün içinde verilmesi gerekir. Denetim makamı istisnaen pazarlıkla satışa da izin verebilir (TMK m. 444).

Vasi Ücreti ve “Vasi Maaşı”

Vasi, görevinin karşılığı olarak bir ücret verilmesini isteyebilir. Ücret, kısıtlının malvarlığından, malvarlığı yoksa Hazineden karşılanır ve yönetimin gerektirdiği emek ile malvarlığının geliri dikkate alınarak her hesap dönemi için mahkemece belirlenir (TMK m. 457). Ücret talebe bağlıdır; vasi istemezse mahkeme kendiliğinden ücret belirlemez.

Kanunda vasiye devletçe düzenli ödenen ayrı bir “vasi maaşı” yoktur. İnternette “vasi maaşı” olarak aranan ödeme çoğu zaman evde bakım ücretidir: hanedeki kişi başına düşen ortalama aylık gelir net asgari ücretin üçte ikisinden az olan bakıma muhtaç engellinin evde bakımına destek olarak ödenir (2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ek m. 7). Bu ödeme vasilikten bağımsız, engellilik ve gelir şartlarına bağlı ayrı bir sosyal yardımdır.

Kısıtlının kendi emekli maaşı ise kısıtlıya aittir; vasi bu maaşı kısıtlının bakımı ve ihtiyaçları için kullanır ve hesabını verir.

Vasinin Hesap Verme Yükümlülüğü ve Sorumluluğu

Vasi göreve başlarken yönetilecek malvarlığının defterini tutar (TMK m. 438). Yönetimle ilgili hesap tutmak ve mahkemenin belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda en az bir kez hesabı mahkemeye sunmak zorundadır (TMK m. 454). İhtiyaç dışındaki paraların faiz getirecek şekilde mahkemenin belirlediği bir bankaya yatırılması gerekir; bunu bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybından sorumludur (TMK m. 441).

Vasi, görevini yaparken kusuruyla kısıtlıya verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). Vasiden tazmin edilemeyen zararlardan Devlet de sorumludur (TMK m. 468).

Vasilik Ne Zaman Sona Erer, Vasi Nasıl Değiştirilir?

Vasi kural olarak iki yıl için atanır; mahkeme bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir. Dört yıl dolunca vasi görevden kaçınabilir (TMK m. 456). Vasilik görevi vasinin ölümü, fiil ehliyetini yitirmesi veya süresinin uzatılmaması ile sona erer (TMK m. 479, 480).

Vasinin değiştirilmesi: Vasi görevini ağır şekilde savsaklar, yetkisini kötüye kullanır, güveni sarsıcı davranır veya borç ödemede acze düşerse mahkeme tarafından görevden alınır; yetersizliği kısıtlının menfaatini tehlikeye sokuyorsa kusuru olmasa da görevden alınabilir (TMK m. 483). Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı ve her ilgili, vasinin görevden alınmasını isteyebilir (TMK m. 484). Vasinin işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunulabilir ve vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461).

Vesayetin kaldırılması: Kısıtlamayı gerektiren sebep ortadan kalkarsa mahkeme vesayetin kaldırılmasına karar verir; kısıtlı ve ilgililerden her biri bunu isteyebilir (TMK m. 472). Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle verilen kısıtlamanın kaldırılması için sebebin ortadan kalktığının resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir (TMK m. 474). Cezaevindeki hükümlü için kurulan vesayet ise tahliye ile kendiliğinden sona erer (TMK m. 471).

Görevi sona eren vasi son raporu ve kesin hesabı mahkemeye verir ve malvarlığını teslim eder (TMK m. 489). Vasiye karşı tazminat davası kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 492).

Vasi Tayini Sürecinde Hukuki Destek

Vasi tayini davası için avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak kişinin hastaneye götürülemediği, yakınlar arasında vasi adayı konusunda anlaşmazlık bulunduğu, taşınmaz satışı veya miras paylaşımı gereken ya da kayyım veya yasal danışmanın yeterli olup olmayacağının tartışıldığı dosyalarda sürecin doğru kurulması önem taşır. Vasi tayini davası, vasi atandıktan sonraki mirasın reddi ve ortaklığın giderilmesi gibi işler için Türkiye’nin her yerinden gelen dosyalarda hukuki destek veriyorum. Dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfası üzerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular